Dzielimy się z Państwem informacją o korzystnym dla samorządów orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Orzekł on 22 listopada 2023r. iż Gmina (w okolicznościach sprawy) nie będzie działać jako podatnik VAT w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. (dalej: „ustawa VAT”) wnosząc do swojej spółki aport. Sąd zgodził się z samorządem, iż za pośrednictwem Spółki, będzie on wykonywać bowiem swoje zadania własne w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r o samorządzie gminnym (dalej: „ u.s.g”)., art. 9 ust. 1 i 3 u.s.g. i art. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (dalej: u.g.k”). Wniesienie aportu do Spółki związane będzie z realizacją zadania własnego z art. 7 ust. 1 pkt 7 u.s.g. Czynność wniesienia wkładu niepieniężnego nie znajdzie się w konsekwencji w ogóle w zakresie opodatkowania VAT.
Nie jest to pierwsze tego typu orzeczenie ale jest z pewnością przełomowe gdyż obecnie organy podatkowe powszechnie twierdzą, iż każda czynność wniesienia wkładu niepieniężnego do spółki komunalnej podlega VAT. Tymczasem, należy badać czy w danym przypadku gmina nie wykonuje za pośrednictwem spółki zadań własnych np. w postaci gminnego budownictwa mieszkaniowego. Nie każdy aport bowiem powinien podlegać VAT.
Stan faktyczny
Z zapytaniem do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wystąpiła Gmina, która jest 100% udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej „ Sp. z o.o., Spółka”). Sp. z o.o. jest jednoosobową spółką Gminy powołaną decyzją Rady wyrażoną w Uchwale. Zadaniem Spółki, jak i głównym celem jej funkcjonowania jest budowa mieszkań i obiektów użyteczności publicznej.
Sp. z o.o. jest jednoosobową, komunalną spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której podstawowym celem jest realizacja zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego wynikających z u.s.g.n. Sp. z o.o. nie posiada swobody decyzyjnej w zakresie, w którym realizuje uchwały Zgromadzenia Wspólników (którego funkcje pełni Prezydent) i strategię przyjęte przez Gminę. Gminę i Sp. z o.o. nie łączy umowa o powierzeniu wykonania zadań.
Misją i celem strategicznym działalności Sp. z o.o. jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych lokalnej wspólnoty samorządowej Gminy w granicach wyznaczonych przez Gminę. Do głównych zadań operacyjnych Spółki należy budowa mieszkań oraz obiektów użyteczności publicznej, a także wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi. Aktywność Spółki ma się przyczynić do poprawy warunków życia mieszkańców Gminy. Wszystkie stanowiące własność Spółki lokale mieszkalne stanowią mieszkaniowy zasób gminy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10) ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
Poza podstawową, główną działalnością Spółka prowadzi dodatkowo działalność komercyjną i uzyskuje przychody komercyjne z tytułu krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych oraz lokali użytkowych. Niemniej jednak przedmiot aportu nie będzie służył działalności opodatkowanej.
Gmina nosi się z zamiarem wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) do Sp. o.o. w postaci nieruchomości gruntowej.
Wniesienie wkładu niepieniężnego (aport) wymaga podpisania dwóch aktów notarialnych:
– Akt notarialny – oświadczenie wspólnika Gminy dot. objęcia i pokrycia udziałów,
– Akt notarialny dot. przeniesienia własności nieruchomości.
Wyżej wymienione działki Gmina uzyskała na podstawie ustawy przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, co zostało potwierdzone decyzjami komunalizacyjnymi wydanymi przez Wojewodę, czyli stała się ich właścicielem na podstawie tzw. komunalizacji i w związku z tym nabyciem nie była uprawniona do odliczania podatku naliczonego VAT, którym proces uwłaszczenia jednostek samorządowych nie był obciążony.
Na terenie tych działek w latach Sp. z o.o. zamierza wybudować lokale mieszkalne, które będą również stanowić gminny zasób mieszkaniowy – mieszkania ze wsparciem. Inwestycja powstanie w ramach Programu Mieszkalnictwa dla osób/rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym przyjętego Uchwałą Rady Miasta w sprawie przyjęcia Programu Mieszkalnictwa.
Zgodnie z treścią przedmiotowej uchwały przez pojęcie mieszkania ze wsparciem rozumie się: Lokale mieszkalne, w których beneficjenci zawierają umowę najmu w oparciu o ustawę o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego. Jednocześnie na podstawie ustawy o pomocy społecznej lub innych ustaw objęci są wsparciem, które zapewnia Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie i/lub organizacje pozarządowe działające na zlecenie Miasta.
Celem głównym Programu Mieszkalnictwa realizowanego przez Wnioskodawcę przy pomocy Sp. z o.o. jest zintegrowanie rozwiązań́ obszaru polityki mieszkaniowej z rozwiązaniami obszaru pomocy i integracji społecznej w kierunku deinstytucjonalizacji i indywidualizacji wsparcia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Jednocześnie celami szczególnymi przedmiotowego programu są:
– Zwiększanie dostępności do lokali mieszkalnych w ramach realizacji Programu Mieszkalnictwa
– Zapewnianie wysokiej jakości wsparcia dla uczestników Programu Mieszkalnictwa
– Organizacja i doskonalenie systemu łączącego pomoc mieszkaniową z adekwatnym wsparciem, uwzględniającego kierunek deinstytucjonalizacji i indywidualizacji usług.
Gmina podkreślała, że realizacja przez Gminę Programu Mieszkalnictwa jest podyktowana niewystarczającymi zasobami lokalowymi w odniesieniu do zarejestrowanych potrzeb mieszkaniowych małych rodzin, co w zderzeniu z niskim standardem lokali powoduje wydłużenie czasu oczekiwania na mieszkanie oraz skutkuje brakiem możliwości szybkiego reagowania na potrzeby rodzin wymagających wsparcia. Wysokie koszty realizacyjne blokują także w znacznym stopniu finansowanie nowych przedsięwzięć. Aby zmniejszyć liczbę „niesamodzielnych” rodzin oczekujących na przydział lokalu gminnego oraz umożliwić lepsze dopasowanie warunków mieszkaniowych do ich potrzeb niezbędne było więc wprowadzenie nowych rozwiązań polityki mieszkaniowej zintegrowanych z rozwiązaniami z obszaru pomocy i integracji społecznej. Realizacja Programu Mieszkalnictwa, a tym samym działania Sp. z o.o. w oparciu o nieruchomości objęte planowanym aportem umożliwią dalsze wprowadzenie deinstytucjonalizacji usług rozumianej jako rozwój zindywidualizowanych usług w obrębie społeczności lokalnych, będących alternatywą dla opieki instytucjonalnej, stawiając jako prymat utrzymanie osób/rodzin wymagających wsparcia i pomocy w funkcjonowaniu w mieszkaniach przy współudziale potencjału środowiska lokalnego nad organizacją pomocy w instytucjach.
Wymienione działki nie były i nie są wykorzystywane do działalności gospodarczej Gminy w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług, nie są przedmiotem odpłatnych czynności cywilnoprawnych umowa dzierżawy najmu itp. Jak wyżej wskazano, stanowią majątek komunalny nabyty w drodze komunalizacji. W związku ze sposobem nabycia tych gruntów Gminie nie służyło prawo odliczania podatku od towarów i usług. Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem VAT.
Zdaniem Gminy, w opisanym zdarzeniu przyszłym, polegającym na wniesieniu przez Gminę aportu w postaci niezabudowanych nieruchomości gruntowych, od których Wnioskodawca nie posiadał prawa do odliczenia podatku naliczonego, do Sp. z o.o. (jednoosobowej spółki komunalnej, której Wnioskodawca jest jedynym wspólnikiem) w celu pokrycia obejmowanych przez Gminę udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym tej spółki, o łącznej wartości nominalnej odpowiadającej wartości nieruchomości, zastosowanie znajduje przepis art. 15 ust. 6 ustawy VAT, skutkujący uznaniem, że Gmina w tym zakresie nie działa jako podatnik VAT.
Stanowisko fiskusa
Dyrektor KIS uznał stanowisko Gminy za nieprawidłowe. Organ przypomniał, że aport to wkład na utworzenie lub powiększenie majątku spółki, który daje prawo do udziału w jej zyskach. Przedmiotem aportu mogą być pieniądze (aporty pieniężne), rzeczy lub prawa (aporty rzeczowe) oraz umiejętności, kompetencje techniczne czy zawodowe.
W związku z wniesieniem wkładu do spółki realizują się dwa rodzaje świadczeń ekonomicznych:
– wnoszący wkład (aport) przenosi na spółkę, do której dokonuje wkładu, prawo do rozporządzania określonymi składnikami majątku,
– w zamian za aport wnoszący otrzymuje pewne uprawnienia (udziały) mające określoną wartość.
Taka transakcja bez wątpienia ma charakter odpłatny. Odpłatność może przybierać różne formy – nie jest konieczne, aby została ustalona lub dokonana w pieniądzu. Odpłatnością jest więc także np. otrzymanie udziałów spółki, w związku z którym wnoszący aport uzyskuje pewną wymierną korzyść.
Wniesienie aportu do spółki prawa handlowego lub cywilnego – w zależności od tego co jest jego przedmiotem – spełnia definicję odpłatnej dostawy towarów lub odpłatnego świadczenia usług. Tym samym, w rozumieniu art. 2 pkt 22 ustawy, uznawane jest za sprzedaż, ponieważ odbywa się za wynagrodzeniem: istnieje bowiem bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług, a otrzymanym wynagrodzeniem w formie wyrażonych pieniężnie udziałów.
W sytuacji zatem, gdy przedmiotem aportu są towary w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o VAT i gdy czynność ta prowadzi do przeniesienia prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel, mamy do czynienia z odpłatną dostawą towarów w ujęciu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.
Podatnik VAT
Nie każdą jednak czynność stanowiącą dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, można uznać za czynność opodatkowaną. Aby dana czynność była opodatkowana podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podmiot, który w ramach tej czynności jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Na mocy art. 15 ust. 1 ustawy o VAT – przypomniał Organ – podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Stosownie do art. 15 ust. 6 ustawy, nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Z cyt. wyżej art. 15 ust. 6 ustawy wynika, że wyłączenie przewidziane w tym przepisie dotyczy wyłącznie organów władzy publicznej oraz odnosi się tylko do tych czynności, które związane są z realizacją zadań nałożonych na te podmioty przepisami prawa, do realizacji których zostały one powołane.
Powyższy zapis jest odzwierciedleniem art. 13 obowiązującej od dnia 1 stycznia 2007 r. Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – (Dz. Urz. UE.L. Nr 347 z 11.12.2006 s. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym: nKrajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.
Jednakże w przypadku gdy podejmują one takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawia, że mogą być one pominięte.
Zdaniem Organu, z powołanych wyżej przepisów wynika, że jednostki samorządu terytorialnego są podatnikami podatku od towarów i usług jedynie w zakresie wszelkich czynności, które mają charakter cywilnoprawny, tzn. są przez nie realizowane na podstawie umów cywilnoprawnych. Będą to zatem wszystkie realizowane przez te jednostki czynności w sferze ich aktywności cywilnoprawnej, np. czynności sprzedaży, zamiany (nieruchomości i ruchomości), wynajmu, dzierżawy, itp., umów prawa cywilnego (nazwanych i nienazwanych). Tylko w tym zakresie ich czynności mają bowiem charakter działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy.
Dokonując wykładni powołanego wyżej przepisu art. 15 ust. 6 ustawy, należy rozgraniczyć sferę imperium, która jest wyłączona z opodatkowania podatkiem od towarów i usług od sfery dominium, w której stosownie do wskazanych wyżej przepisów, organy powinny być traktowane jak podatnicy tego podatku. Podatnikiem podatku od towarów i usług jest więc również organ władzy publicznej, jeżeli w stosunku do określonej czynności lub transakcji zachowuje się jak podmiot gospodarczy. Z tego właśnie względu, ustawodawca uznał w art. 15 ust. 6 ustawy, że organy nie są podatnikami w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie umów cywilnoprawnych. Powyższy przepis nie jest samodzielną podstawą do określenia, kiedy organ władzy publicznej jest podatnikiem VAT. Nie można go bowiem interpretować w oderwaniu od wynikającej z art. 15 ust. 1 ustawy definicji podatnika jako podmiotu wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu ust. 2 tego artykułu, przy czym działalność ta musi być wykonywana samodzielnie – we własnym imieniu i na własny rachunek. Jak wynika z powyższego, wyłączenie organów władzy publicznej z kategorii podatnika ma charakter wyłącznie podmiotowo-przedmiotowy.
W świetle wskazanych unormowań jednostki samorządu terytorialnego na gruncie podatku od towarów i usług występować mogą w dwoistym charakterze:
– podmiotów niebędących podatnikami, gdy realizują zadania nałożone na nie odrębnymi przepisami prawa, oraz
– podatników podatku od towarów i usług, gdy wykonują czynności na podstawie umów cywilnoprawnych.
Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zadania samorządu
Organ przyznał, iż na podstawie art. 2 ust. 1 u.s.g.: Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 u.s.g: Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 7 ww. ustawy: Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy:
1) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
7) gminnego budownictwa mieszkaniowego.
W świetle art. 24 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, do gminnego zasobu nieruchomości należą nieruchomości, które stanowią przedmiot własności gminy i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego gminy.
Jak stanowi art. 13 ust. 1 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu. W szczególności nieruchomości mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, oddania w użytkowanie wieczyste, w najem lub dzierżawę, użyczenia, oddania w trwały zarząd, a także mogą być obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi, wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, przekazywane jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji.
Aport zawsze z VAT
Zdaniem Organu, z powyższych przepisów wynika, iż pojęcie podatnika obejmuje swym zakresem podmioty, które dokonują czynności podlegającej opodatkowaniu. Ustawodawca określił wskazane pojęcie szeroko. Działalność gospodarcza ma miejsce również wówczas, gdy nie przyniosła ona żadnych widocznych efektów (bez względu na cel i rezultat takiej działalności). Charakterystyka ta pozwala na uznanie, że pojęcie podatnika na gruncie podatku od towarów i usług ma wymiar autonomiczny i niezależny od uregulowań innych aktów normatywnych regulujących stosunki prawnopodatkowe.
Ustawa o VAT definiuje więc podatnika jako każdy podmiot, niezależnie od jego formy organizacyjno-prawnej, który samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, bez względu na cel oraz rezultat takiej działalności. W szczególności działalność gospodarcza nie musi być prowadzona w celu osiągnięcia zysku.
W opisanej sytuacji w przypadku transakcji wniesienia aportu do Spółki, wyczerpane zostają przesłanki do uznania tej czynności za podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z art. 7 ust. 1 ustawy – transakcja zbycia nieruchomości gruntowych w drodze aportu, będzie niewątpliwie czynnością cywilnoprawną (nie zaś publicznoprawną).
Jak wskazano wyżej, argumentuje Organ, Gmina – w zakresie czynności wykonywanych na podstawie umów cywilnoprawnych tj. czynności sprzedaży, zamiany (nieruchomości i ruchomości), wynajmu, dzierżawy, itp., umów prawa cywilnego (nazwanych i nienazwanych) – jako osoba prawna będzie podlegała obowiązkowi podatkowemu na zasadach ogólnych. W tym zakresie bowiem wykonywane przez Gminę czynności będą miały charakter działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy.
Jednocześnie należy wskazać, że czynność opisana we wniosku, nie będzie podlegała wyłączeniu spod opodatkowania na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy. Organy władzy publicznej nie będą uznawane za podatników w zakresie czynności, które mieszczą się w ramach zadań, dla realizacji których zostały one powołane, dodatkowo pod warunkiem, że czynności te nie będą wykonywane na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. W przypadku dostawy nieruchomości za odpłatnością (w tym wniesienia aportu) nie będą realizowane zadania, dla realizacji których organy te zostały powołane. Działania samorządu będą w tym przypadku tożsame z działaniami każdego innego podmiotu dokonującego dostawy nieruchomości.
W związku z planowanym wniesieniem przez Gminę aportu w postaci niezabudowanych nieruchomości gruntowych do Sp. z o.o. – reasumuje Organ – w celu objęcia i pokrycia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym tej Spółki, o łącznej wartości nominalnej odpowiadającej wartości nieruchomości, Gmina będzie działała jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, a nie jako organ władzy publicznej i w konsekwencji nie będzie mogła skorzystać w tym zakresie z wyłączenia, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT.
Motywy orzeczenia WSA
WSA uchylił interpretację i zgodził się z argumentacją Gminy powołaną w skardze. Gmina wskazała, że wnosząc wkład niepieniężny do tej konkretnej Spółki, w tej konkretnej postaci, jaką są opisane w zdarzeniu przyszłym Nieruchomości, nie działa w charakterze podatnika, w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, ponieważ wykonuje czynności mieszczące się w ramach swoich zadań własnych i nie czyni tego na podstawie umów cywilnoprawnych, tak jak miałoby to miejsce, gdyby Spółka przynależała do podmiotów zewnętrznych wobec Gminy, z którymi trzeba by wchodzić w stosunki umowne, o których mowa w art. 3 u.g.k. W stanie faktycznym opisanym we wniosku o interpretację przedmiot umowy – aport niezabudowanych nieruchomości gruntowych do Sp. z o.o. w celu pokrycia obejmowanych przez Gminę udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym celem realizacji Programu Mieszkalnictwa Społecznego nie zmierza do osiągnięcia zysku.
Gmina wskazała, iż kluczowym do oceny prawno-podatkowej w sprawie jest przepis art. 15 ust. 6 ustawy VAT, który stanowi implementację do krajowego porządku prawnego art. 13 Dyrektywy. Zgodnie z art. 13 ust. 1 Dyrektywy, krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami. W przypadku, gdy organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego podejmują powyższe działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Charakter danej czynności nie może być analizowany wyłącznie pod kątem formalnym, istotnym jest ustalenie materialnego znaczenia danej aktywności organu władzy lub innego podmiotu prawa publicznego.
Zawieranie umów na realizację zadań publicznych nie wyklucza możliwości skorzystania przez podmioty publiczne z wyłączenia z VAT, gdyż należy rozróżnić formę prawną umowy od jej treści. Sposób zorganizowania działalności w formie spółki kapitałowej, której jedynym wspólnikiem jest Gmina, nie wyklucza uznania, że w sprawie działa organ władzy publicznej w rozumieniu ustawy VAT.
Ponadto, też zgodnie z postanowieniem art. 2 Dyrektywy podatnikiem VAT jest tylko podmiot, który – wykonując czynności podlegające opodatkowaniu – występuje w charakterze podatnika. Podmiot, który formalnie spełnia prawne warunki bycia podatnikiem podatku od towarów i usług (prowadzi działalność gospodarczą, jest zarejestrowany jako podatnik), musi występować w określonej transakcji jako podatnik.
Ani formalny status danego podmiotu jako podatnika zarejestrowanego, ani okoliczność, że dana czynność została wykonana wielokrotnie lub jednorazowo, lecz z zamiarem częstotliwości, nie mogą przesądzać o opodatkowaniu tej czynności bez każdorazowego ustalenia, że w odniesieniu do tej konkretnej czynności podmiot ten występował jako podatnik podatku od towarów i usług.
W ocenie Gminy, warunki te nie są spełnione w przedstawionym stanie faktycznym, gdyż jak podkreśla Gmina, opisywana czynność ma na celu zintegrowanie rozwiązań́ obszaru polityki mieszkaniowej z rozwiązaniami obszaru pomocy i integracji społecznej w kierunku deinstytucjonalizacji i indywidualizacji wsparcia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, czyli stricte związana jest z zadaniami publicznymi, a nie z działalnością jako podatnik VAT.
Dla prawnego dla przyjęcia, że Gmina nie działa tu w charakterze podatnika VAT nie ma decydującego znaczenia, że sama czynność wniesienia aportu dokonana zostanie w drodze umowy cywilnoprawnej zawartej w formie aktu notarialnego.
Sąd podniósł, że spółki kapitałowe, mimo iż posiadają odrębną podmiotowość od jednostki samorządu terytorialnego, są traktowane w świetle przepisów u.g.k. jako jednostki organizacyjne powołane w celu wykonywania gospodarki komunalnej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Ustawodawca przypisuje im bowiem podobną funkcję w sferze użyteczności publicznej, co samorządowemu zakładowi budżetowemu. Poza sferą użyteczności publicznej ustawodawca pozwala na tworzenie spółek, wykluczając w niej formy gospodarki budżetowej (wprost odnosząc się do samorządowego zakładu budżetowego w art. 7 u.g.k.). Niewątpliwie jednoosobowe spółki samorządu terytorialnego mogą być traktowane jako forma wykonania zadań użyteczności publicznej we własnym zakresie przez jednostkę samorządową, posiadającą w spółce 100% akcji lub udziałów.
W ocenie Sądu, spółka kontrolowana przez konkretną jednostkę samorządu terytorialnego może być uznana za formę bezpośredniego jej działania w sferze gospodarki komunalnej. W orzecznictwie zwraca się uwagę na szczególną pozycję w gospodarce komunalnej spółek traktowanych jako jednostki organizacyjne gminy. Wskazuje się przy tym, że spółka jest taką jednostką, jeżeli występuje odpowiednia więź między gminą i spółką, przy czym brak ustalonych jednoznacznych kryteriów do określenia tej więzi. Tym też tłumaczy się brak wymogu zawarcia przez gminę umowy z taką spółką w celu zlecenia wykonania zadań. Spółka jest wówczas jednostką organizacyjną gminy, działając jako jej jednostka wewnętrzna, i nie przynależy do podmiotów zewnętrznych, z którymi trzeba wchodzić w stosunki umowne na podstawie art. 3 u.g.k.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie w świetle przedstawionego stanu faktycznego należy uznać za uzasadnione stanowisko Gminy, że za pośrednictwem Spółki – wykonuje ona swoje zadania własne w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 7 u.s.g., art. 9 ust. 1 i 3 u.s.g. i art. 2 u.g.k.). Skoro zatem Gmina za pośrednictwem Spółki wykonuje zadania własne w postaci gminnego budownictwa mieszkaniowego to nie może być uznana za podatnika podatku od towarów i usług zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. Wniesienie aportu do spółki nie miało na celu jej dokapitalizowanie, lecz związane było w realizacją zadania własnego z art. 7 ust. 1 pkt 7 u.s.g
Znaczenie wyroku dla Gmin
Wyrok ma istotne znaczenie dla tych samorządów, które realizują obecnie inwestycje albo zrealizowane inwestycje wniosły do spółek komunalnych. Jeżeli VAT od przedmiotu aportu nie podlegał odliczeniu przez otrzymującą spółkę, VAT ten stanowi pieniądze „stracone” i dodatkowy koszt transakcji. Warto rozważyć skorzystanie z nowego orzecznictwa aby oszczędzić VAT lub odzyskać podatek już nienależnie zapłacony.
Wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023r. (sygn. I SA/Gd 682/23).
Jeżeli ten problem Państwa dotyczy, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią. Przesyłając wypełniony formularz akceptują Państwo naszą Politykę Prywatności.