Centralizacja podatku VAT w jednostkach samorządu terytorialnego (jst) jest przedmiotem kontroli Najwyższej Izby Kontroli (NIK). Pojawiły się już pierwsze wnioski z audytów. NIK ocenił, że jst przeprowadziły centralizację rozliczeń podatku VAT, realizując w ten sposób obowiązek nałożony przez ustawodawcę, popełniły jednak po drodze sporo błędów. Wpływ na to miały głównie skomplikowane i niejednoznaczne przepisy prawa oraz niejednolite orzecznictwo w sprawach podatkowych.
NIK zauważył, że proces centralizacji rozliczeń VAT był dużym i kosztowym przedsięwzięciem, porównywalnym z organizacją księgowości w większych korporacjach. Jednakże samorządy takimi zasobami jak one nie dysponują. Zaznaczono też słusznie, że duże problemy dla samorządów spowodowało wprowadzenie systemu JPK (który – jak sugeruje NIK – chyba nie powinien ich w ogóle dotyczyć z uwagi na znikome ryzyko popełniania przestępstw skarbowych). NIK zarzuca jednak niestety samorządom, że wdrożenie centralizacji nie odbywało się w sposób należyty. Niejako na obronę takiego stanu rzeczy wskazano bardzo liczne wątpliwości interpretacyjne w VAT, sprzeczne orzecznictwo jak również częste zmiany zdania samego Ministerstwa Finansów, co do istotnych kwestii w tym podatku. Świadczą o tym dobitnie powołane liczby: w latach 2017–2019 (III badany kwartał) JST zaskarżyły łącznie 139 decyzji wydanych przez dyrektorów izb administracji skarbowej w zakresie VAT, z czego WSA zmieniły 99 razy (71,2%) decyzje tych organów podatkowych, przy czym średni czas trwania postępowania przed WSA wynosił nieco ponad 1000 dni (ponad 2,5 roku). Do NSA wpłynęło w tym zakresie 108 spraw, przy czym średni czas trwania postępowania wynosił już ponad 2000 dni.
Ogromna ilość korekt deklaracji i plików JPK (NIK pisze nawet o 21 średniomiesięcznie!) wskazuje, naszym zdaniem, nie tylko na istnienie nieprawidłowości – jak twierdzi NIK – ale też na chęć samorządów dostosowywania na bieżąco swoich rozliczeń do pojawiających się interpretacji i orzecznictwa („rewolucji” w VAT w tych latach wszak nie brakowało). Uważam wobec tego, że słusznie NIK zarzuca fiskusowi, że ten zachowuje się jakby jedna ręka nie wiedziała co robi druga.
NIK zauważa, że kontrolowane jednostki złożyły aż 369 wniosków o wydanie indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w sprawie scentralizowanych rozliczeń VAT ale jednocześnie wskazuje jako nieprawidłowość, iż w wielu przypadkach po takie rozwiązanie nie sięgnięto (np. wątpliwości co do stawek czy podlegania VAT czynnosci jednostek). Naszym zdaniem, trudno wymagać od JST aby każdą wątpliwość rozwiązywały w drodze wniosku do KIS. Zwłaszcza tam gdzie nie ma realnego zagrożenia zaległością podatkową (np. czynności w ramach edukacji publicznej i pomocy społecznej).
Popieramy wnioski złożone przez NIK do Ministra Finansów np. co do konieczności wydawania interpretacji ogólnych w sytuacjach, kiedy w analogicznych stanach prawnych i faktycznych o wydanie interpretacji indywidualnych w swych jednostkowych sprawach zwraca się wielu podatników albo co do potrzeby jasnego sprecyzowania co jest lub może być uznane za schemat podatkowy w VAT w działalności JST (tylko jedna jednostka złożyła informację o schemacie podatkowym -MDR). Trudno jednak zgodzić się z kilkoma ustaleniami raportu np. uznaniem za nieprawidłowość braku odliczenia VAT w sytuacji gdy kwota VAT jest niska a ilość pracy niezbędnej do dokonania odliczenia znaczna.
NIK zgłosił następujące wnioski:
Do Ministra Finansów
- Podjąć działania legislacyjne mające na celu wyraźne określenie w przepisach prawa:
- precyzyjnego sposobu obniżania przez jednostki samorządu terytorialnego kwoty podatku należnego kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia i eksploatacji pojazdów samochodowych wykorzystywanych zarówno do działalności gospodarczej, jak i w ramach działalności w charakterze organu władzy publicznej;
- organu jednostek samorządu terytorialnego właściwego do regulowania w akcie rangi wewnętrznej mechanizmu wznowienia wydatków budżetowych.
- Podjąć działania legislacyjne zmierzające do wprowadzenia do Ordynacji podatkowej przepisu wskazującego na zasadność wydania interpretacji ogólnej w sytuacjach, kiedy w analogicznych stanach prawnych i faktycznych o wydanie interpretacji indywidualnych w swych jednostkowych sprawach zwraca się wielu podatników.
- Podjąć działania zmierzające do zmiany formularza NIP-2 (zgłoszenie identyfikacyjne/zgłoszenie aktualizacyjne osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, będącej podatnikiem lub płatnikiem) w taki sposób, aby uwzględniał specyfikę niektórych podatników prowadzących działalność gospodarczą pod wieloma adresami, poprzez m.in. dodanie obowiązku podania krótkiego opisu przedmiotu działalności prowadzonej pod konkretnym adresem.
- Podjąć działania interpretacyjne lub wyjaśniające mające na celu wyraźne określenie:
- kiedy jednostki samorządu terytorialnego występują w obrocie jako podatnicy VAT, a kiedy jako organy władzy publicznej;
- co jest lub może być uznane za schemat podatkowy w VAT w działalności jednostek samorządu terytorialnego.
- Mając na uwadze zagwarantowanie właściwego wypełniania przez JST obowiązków podatników VAT oraz podejmowania przez nie odpowiednich działań w celu pełnej realizacji swoich uprawnień jako podatników VAT, Minister Finansów winien:
- wypracować mechanizm prezentowania przez jednostki samorządu terytorialnego w budżecie dochodów opodatkowanych VAT, zgodny z ustawą o finansach publicznych, a także gwarantujący porównywalność i wiarygodność sprawozdań budżetowych oraz przejrzystość finansów publicznych;
- opracować i wdrożyć rozwiązania, w tym prawne i kontrolne, mające na celu zagwarantowanie prawidłowego określania przez jednostki samorządu terytorialnego zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej;
- wydawać w większym niż dotychczas zakresie interpretacje ogólne, a w przypadku wątpliwości co do wydania takiej interpretacji w sytuacjach, gdy w analogicznych stanach prawnych i faktycznych o wydanie interpretacji indywidualnych zwraca się wielu podatników, np. jednostki samorządu terytorialnego, podejmować stosowną inicjatywę legislacyjną w celu doprecyzowania przepisu prawa podatkowego;
- Przeanalizować, celem ujednolicenia praktyki stosowania przepisów w zakresie dotyczącym opodatkowania VAT oraz zwiększenia zapewnienia prawidłowego wykonywania obowiązków podatkowych i realizacji związanych z tym uprawnień:
- przyczyny niekorzystnego z punktu widzenia budżetu Państwa nieuzyskiwania dochodów z VAT od jednostek samorządu terytorialnego (większe zwroty VAT od dokonywanych wpłat);
- powody rezygnacji przez cześć JST z prawa do obniżania podatku należnego o podatek naliczony i wpływ takiego podejścia na dochody budżetowe jednostek samorządu terytorialnego;
- wpływ regulacji o schematach podatkowych na działalność jednostek samorządu terytorialnego.
- Uruchomić moduł analityczny systemu informatycznego dotyczącego schematów podatkowych (MDR), umożliwiający tworzenie raportów na temat przekazywanych informacji o schematach podatkowych w VAT.
- Podjęć działania mające na celu sprawdzenie i wyeliminowanie nieuprawnionego wykorzystywania przez jednostki samorządu terytorialnego do ewidencjonowania sprzedaży kas rejestrujących, które nie powinny być w użytkowaniu po 31 grudnia 2018 r.
Do prezydentów miast i starostów
- Wzmocnić działania monitorujące i kontrolne nad prawidłową realizacją przez jednostki organizacyjne obowiązków wynikających z ustawy o VAT i regulacji wewnętrznych w tym zakresie.
- Podjąć działania wzmacniające kontrolę zarządczą w celu pełnego urzeczywistnienia, określonego w art. 68 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, wymogu zapewnienia realizacji celów i zadań kierowanej jednostki sektora finansów publicznych w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.
Link do raportu
Link do naszego komentarza w Rzeczpospolitej w tej sprawie
Jeżeli ten problem Państwa dotyczy, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią. Przesyłając wypełniony formularz akceptują Państwo naszą Politykę Prywatności.